Bazylika św. Anny Samotrzeciej

Sanktuarium Świętej Anny

Klasztor Franciszkanów (OFM)

Święta Anna Samotrzecia
koronowana
14 września 1910 roku

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej 
29 czerwca 1980 roku 


Diecezja Opolska

 width=

W zamierzchłych czasach stała tu pogańska świątynia. W średniowieczu odbierał tu cześć patron rycerzy św. Jerzy, od którego Góra Chełmska przyjęła przez jakiś czas nazwę Góra św. Jerzego. Na szczycie Góry Świętej Anny zbudowano w latach 80. XV wieku klasztor i kościół, który od XVIII wieku jest ważnym centrum pielgrzymkowym. Obecnie na Górze znajduje się bazylika i sanktuarium, z figurką św. Anny Samotrzeciej z XV wieku z jej relikwiami i franciszkański zespół klasztorny z dziedzińcem arkadowym z lat 1733-1749, na którym stoi 15 stuletnich konfesjonałów, jest także grota wykonana na wzór groty z Lourdes oraz 40 kaplic kalwaryjnych z lat 1700-1709.
Od momentu kiedy przed pięciu wiekami na jej szczycie stanął kościół pw. św. Anny, góra z czasem nie tylko zmieniła oficjalną nazwę na Góra św. Anny, ale stała się dla mieszkańców Górnego Śląska i okolic przygranicznych najbardziej ulubionym miejscem pątniczym. Rokrocznie od pięciu stuleci podążają pielgrzymi na Św. Annę.
Pierwszy kościół pw. św. Jerzego na górze został zbudowany w 1480 z fundacji Mikołaja i Krzysztofa Strzał, właścicieli Poręby, Leśnicy i Żyrowej, a rozbudowano po roku 1665 Konsekrowany był 30.04.1673 r. Na początku XVII wieku przeniesiono z Ujazdu do tutejszego kościoła słynącą cudami drewnianą figurkę św. Anny Samotrzeciej datowaną na około 1480 rok, zawierającą relikwie świętej. Posążek ten liczy 55 cm wysokości, jest misternie rzeźbiony i malowany, przedstawia Św. Annę, która na prawym ramieniu trzyma swojego wnuka Jezusa, a na lewym swą córkę, Marię, z jabłkiem w ręku. Figurka jest koronowana i przybrana w szaty ozdobione licznymi wotami, są one wyrazem wdzięczności, tych którzy za wstawiennictwem Św. Anny doznali tu szczególnej pomocy Bożej. W 1655 r. na Górę Św. Anny przybyło pod przewodnictwem O. Franciszka Rychłowskiego 30 franciszkanów z Krakowa, który opuścili w czasie wojny polsko-szwedzkiej, gdy spalono ich klasztor. Za zgodą kapituły oraz właściciela Opolszczyzny, króla polskiego Jana Kazimierza w latach 1656-1659 zbudowali oni drewniany klasztor na Górze św. Anny. W latach 1671-1673 na miejscu starego zbudowano nowy kościół w stylu barokowym fundacji hrabiego Gaschina. W latach 1733-1749 powstał murowany zespół klasztorny, do którego w 1768 dobudowano dziedziniec arkadowy zwany Rajski Plac, na którym obecnie stoi 15 stuletnich konfesjonałów. Jednocześnie w 1754 na kościele dobudowano sygnaturkę.
W latach 1700-1709 wybudowano z fundacji hrabiego Gaschina 33 kaplice kalwaryjne, na południowo-wschodnich stokach góry. Zaprojektował je opolski architekt Domenico Signo. Nominalnie były własnością parafii w Leśnicy, faktycznie nie były użytkowane aż do 1763, kiedy kalwarię przejęli zakonnicy z Góry św. Anny i podjęli działania by uczynić je miejscem pielgrzymowania. W okresie 1756-1764 odnowiono stare kaplice, dobudowano cztery nowe, a w roku 1764 uzyskano odpust papieski dla kalwarii.
W roku 1766 O. Stefan Staniewski opracował program odprawianych na kalwarii nabożeństw, a teksty modlitw i pieśni umieścił rok później w polskim modlitewniku. o. Wacław Waxmański. W dniu 12 września 1779 roku wyruszyła z Bytomia na Górę Św. Anny pierwsza śląska pielgrzymka, zapoczątkowując ruch pielgrzymkowy do sanktuarium. W związku ze wzrastającą ilością pielgrzymów kościół przebudowano w 1781 pod kierunkiem architekta Worbasa ze Strzelec Opolskich, który w latach 80. kierował także renowacją i przebudową kalwarii. Dodano m.in. kolejną kaplicę, kilka innych drewnianych zamieniono na murowane.
W roku 1810 klasztor uległ kasacji, a franciszkanów wysiedlono. Zakonnicy powrócili w 1860, odnowili kościół, dobudowali wieżę zegarową, jednak w 1875 znów zostali wysiedleni, a klasztor zlikwidowano w związku z Kulturkampfem. Zakonnicy wrócili w 1887 roku. W 1897 powstały oba istniejące dziś neobarokowe ołtarze boczne oraz ołtarz główny autorstwa czeskiego artysty Rajmonda Kutzery, który został zdemontowany w roku 1957. W latach 1904-1905 znacząco przebudowano klasztor. Pod koniec XIX wieku wykupiono duży kamieniołom nefelinitu tuż za północnym murem klasztoru, zasypano go i w latach 1912-1913 urządzono plac modlitewny i grotę na wzór groty z Lourdes projektu Bauma. W okresie 1913-1916 w 14 małych bocznych grotach zbudowano tam stacje Męki Pańskiej, częściowo fundowane przez rodziny poległych w I wojnie światowej. W dziesięcioleciu 1928-1938 zbudowano na południe od klasztoru wielki Dom Pielgrzyma.
W 1939 roku Niemcy zabronili odprawiać w klasztorze mszy w języku polskim, a 13 listopada 1940 roku wyrzucili franciszkanów z klasztoru, oddając budynek Niemcom z Rumunii, niszcząc przy okazji bibliotekę klasztorną, skuwając polskie napisy i konfiskując zbiory muzeum klasztornego.
W okresie 1957-1963 Josef Mitschke dokonał gruntownej przebudowy wnętrza kościoła w stylu neobaroku, wykonując neobarokowe sztukaterie, malowidła ścienne i główny ołtarz, a w 1992 jego syn Georg zbudował neobarokowy prospekt organowy.
W roku 1980 27 marca kościół klasztorny i pątniczy został podniesiony przez papieża Jana Pawła II do rangi Bazyliki Mniejszej. W roku 1983 świątynię odwiedził papież Jan Paweł II. Na jego cześć po stronie północnej bazyliki postawiono w 2000 pierwszy na Opolszczyźnie pomnik Papieża będący kopią monumentu z Płocka, autorstwa Zemły.

>